Voedselallergenen

 

Eiwit | Koemelk | Vis | Tarwe | Pinda | Soja | Hazelnoot | Garnalen

 

 f1 Eiwit

Allergeenbeschrijving

Gallus spp. (kamhoenders)

Ei is een belangrijke veroorzaker van overgevoeligheid bij jonge kinderen en ‘verborgen’ blootstelling komt veel voor.

Kippeneieren bestaan voor ca. 60% uit eiwit en 30% uit eidooier. Eiwit bestaat voor ca. 88% uit water en voor 10% uit proteïne.

De belangrijkste allergenen in eiwit zijn ovomucoïde, ovalbumine, ovotransferrine (ook wel conalbumine genoemd) en lysozym.

Blootstelling aan allergeen

Verwachte blootstelling

  • Gekookt of rauw ei
  • Brood en gebak
  • Verschillende gerechten, zoals pannenkoeken, sauzen enz.

Onverwachte blootstelling

  • Snoep
  • Dranken
  • Vleesproducten, zoals worsten, patés enz.

Allerlei voedingsmiddelen bevatten ei of sporen van ei en patiënten die allergisch zijn voor ei moeten zich ervan bewust zijn dat ei veel voorkomt als “verborgen” allergeen.

Kruisreactiviteit

  • Eieren van verwante dieren
  • Dezelfde allergenen zijn aangetoond in eiwit, eidooier, serum en vlees van kippen.

Klinische ervaring

IgE-gemedieerde reacties

Eispecifieke anti-IgE-antistoffen zijn normaal gesproken de eerste antistoffen bij kinderen die atopische aandoeningen ontwikkelen.

Een allergie voor ei wordt als een van de meest voorkomende oorzaken gezien voor voedselallergie bij (jonge) kinderen. Bij studies naar kinderen die allergisch zijn voor ei, werden bij ruim 65% van de kinderen met eczeem en luchtwegaandoeningen anti-IgE-antistoffen gevonden.

Eiwitspecifieke anti-IgE-antistoffen kunnen de ontwikkeling van een atopische luchtwegallergie voorspellen. Uit een follow-upstudie van jonge kinderen, waarin de auteurs concludeerden dat eiwitgevoeligheid een betere indicator was voor atopie dan het gehalte totaal IgE in serum, bleken jonge kinderen met een eiwitallergie grotere kans te hebben op hun 7e een inhalatieallergie te hebben ontwikkeld. Andere studies laten vergelijkbare resultaten zien.

Eiwit is vaak verantwoordelijk voor het op jonge leeftijd ontwikkelen van urticaria en eczeem.

Een blijvende ei-intolerantie bij oudere kinderen en volwassenen kan in verband worden gebracht aan blootstelling aan kooivogels en kippenvlees.

Er zijn gevallen bekend van op kippenembryo's gekweekte vaccins die bij injecteren ernstige allergische reacties bij patiënten oproepen. Doorontwikkeling van vaccins lijkt het risico voor kinderen met een eiallergie te hebben verkleind of zelfs geëlimineerd.

 

 

  f2 Koemelk

Allergeenbeschrijving

Bos spp. (holhoornigen)

Koemelk is een belangrijke veroorzaker van overgevoeligheid bij jonge kinderen en ‘verborgen’ blootstelling komt veel voor.

Melk kent allerlei allergene proteïnen en caseïne, alfa-lactalbumine en bèta-lactoglobuline worden beschouwd als de belangrijkste allergenen. Caseïne is een warmtestabiel allergeen.

Blootstelling aan allergeen

Verwachte blootstelling

  • Melk, kaas en andere zuivelproducten
  • Brood en gebak
  • Verschillende gerechten, zoals pannenkoeken, soepen enz.

Onverwachte blootstelling

  • Snoep
  • Toppings
  • Verwerkt vlees, zoals ham, worst, patés enz.
  • Gehydrolyseerde melkformules

Melk- en melkderivaten worden gebruikt in allerlei snoepgoed. Er zijn ook gevallen bekend van besmetting tijdens de verwerking of toevoeging van natriumcaseïnaat.

Kruisreactiviteit

  • Melk van verwante dieren
  • Dezelfde allergenen zijn aangetoond in melk, vlees en huidschilfers van koeien.

Klinische ervaring

IgE-gemedieerde reacties

Koemelk is een belangrijke veroorzaker van overgevoeligheid bij jonge kinderen en de prevalentie is 0,5-7,5%. Sommige patiënten blijven hun leven lang allergisch. Koemelkgeïnduceerde astma wordt vaak gezien bij jonge kinderen met een hypersensitiviteit rond voeding alsook rhinoconjunctivitis en mogelijk ook ernstige otitis media. De prognose van jonge kinderen om over een koemelkallergie heen te groeien, is veel beter dan die bij oudere kinderen of volwassenen.

Melkspecifieke anti-IgE-antistoffen kunnen al aanwezig zijn, voordat de eerste klinische tekenen van allergie tot uiting komen, wat inhoudt dat in-vitrometingen een goede voorspellende waarde kunnen hebben. Er is een verband tussen melkspecifieke anti-IgE-antistofniveaus en de ontwikkeling van melktolerantie.

De symptomen bij jonge kinderen zijn vaak dermatologisch en gastro-intestinaal (GI) van aard en vaak is op jonge leeftijd al sprake van eczeem. Bij kinderen met een blijvende melkallergie nemen de cutane symptomen af, terwijl de luchtweg- en GI-symptomen bij het ouder worden toenemen. Jonge kinderen die al op jonge leeftijd sensibilisatie laten zien voor koemelkeiwit, hebben later een grotere kans op het ontwikkelen van andere voedselallergieën en sensibilisatie voor inhalatieallergenen.

Andere reacties

  • Lactasedeficiëntie (lactose-intolerantie)
  • Immuunreacties zonder betrokkenheid van anti-IgE-antistoffen

Bij volwassenen is lactasedeficiëntie een veel voorkomende oorzaak van hypersensitiviteit rond melk.

 

 

  f3 Vis

Allergeenbeschrijving

Gadus morhua (kabeljauw)

Familie

Gadidae (schelvissen)

Kabeljauw is een van de belangrijkste consumptievissen ter wereld. Kabeljauw wordt vers, bevroren, gerookt, gezouten en ingeblikt verkocht.

Patiënten die allergisch zijn voor vis vertonen vaak zeer ernstige symptomen zoals astma en anafylactische reacties. Sommige patiënten die allergisch zijn voor een bepaalde vissoort, verdragen andere vissoorten wel.

Blootstelling aan allergeen

Verwachte blootstelling

  • Vlees van kabeljauw

Onverwachte blootstelling

  • Niet-vermeld ingrediënt in industrieel bereide voedingsmiddelen,
  • zoals gezouten vleesproducten
  • Besmetting van frituurolie, keukengerei en bakken
  • Inhalatie van stoom of droge fragmenten

Kruisreactiviteit

Soorten binnen families als de schelvisachtigen (Gadidae) (zoals kabeljauw en heek) en makrelen (Scombridae) (zoals makreel en tonijn) lijken allergene componenten te delen. De overlap van allergene specificiteit tussen de groepen lijkt gemiddeld.

Het belangrijkste kabeljauwallergeen (parvalbumine) lijkt echter voor te komen in veel vissoorten.

Klinische ervaring

IgE-gemedieerde reacties

Allergische reacties op vis zijn een veel voorkomende oorzaak van voedselallergie. De prevalentiecijfers lopen uiteen van ca. 10% tot ca. 40% in atopische populaties. In Noorwegen komt visallergie bij 1/1000 van de totale populatie voor. Hoewel kinderen vaak over een koemelk- en eiwitallergieën heen groeien, blijven kinderen met een visallergie ook vaak op latere leeftijd hypersensitief voor vis.

De reacties op visallergenen zijn vaak ernstig. In verschillende studies zijn systemische reacties gemeld na het eten van vis of het inhaleren van stoom of aërosolen tijdens het koken of verwerken van vis of na huidcontact.

Extreem overgevoelige patiënten kregen anafylactische shocks na het eten van voedingsmiddelen die waren bereid in hergebruikte frituurolie of als keukengerei of bakken zijn gebruikt voor de bereiding van vis.

Veel patiënten mijden alle soorten vis terwijl anderen enkele soorten wel verdragen, wat duidt op specifieke allergenen.

Aangezien patiënten zowel op bereide als rauwe vis reageren, wordt er vanuit gegaan dat de allergenen warmtebestendig zijn. Recente studies hebben echter aangetoond dat patiënten verschillend kunnen reageren op verwerkte voedingsmiddelen en dat de allergische reacties ook soortspecifiek kunnen zijn.

 

 

  f4 Tarwe

Allergeenbeschrijving

Tarwe is een lid van de grassenfamilie en één van de belangrijkste granen ter wereld. Tarwe is in veel diëten een basisvoedingsmiddel.

Er zijn allerlei soorten tarwe, maar gewone of broodtarwe (triticum aestivum) (hexaploïd) is verreweg de belangrijkste van de Westerse soorten.

De belangrijkste proteïnen in tarwe (albumine, globuline en gluten) variëren per soort. Deze variatie is één van de redenen waarom de reacties op verschillende tarweproducten niet consistent zijn.

Allergen exposure

Verwachte blootstelling

Zachte tarwe met weinig gluten wordt in biscuits, cakes en gebak gebruikt. Harde tarwe heeft een hoger glutengehalte en wordt gebruikt voor brood, griesmeel, couscous, macaroni en pasta. Durumtarwe is een grondstof voor Italiaanse pasta, Indische chapati's en Chinese noedels. Tarwe is ook een grondstof voor alcoholische dranken, zoals bier.

Onverwachte blootstelling

Tarwe wordt gebruikt als diervoeder. Tarwezetmeel wordt gebruikt voor plaksels en als stijfsel voor textiel.

Kruisreactiviteit

Uitgebreide kruisreactiviteit tussen de verschillende soorten tarwe en enige kruisactiviteit met graspollen ligt voor de hand.

Klinische ervaring

IgE-gemedieerde reacties

Tarwe behoort tot de top 6 van voedingsmiddelen die verantwoordelijk zijn voor IgE-gemedieerde allergische reacties bij kinderen.

IgE-gemedieerde allergische reacties na de inname van tarweproteïne lopen uiteen van gastro-intestinale, respiratoire tot cutane symptomen. De reacties treden normaal gesproken binnen een uur na de tarwe-inname op. Allergische individuen zijn vaak overgevoelig tijdens hun jeugd en de klinische reactiviteit verdwijnt meestal voordat het individu volwassen is.

Blootstelling aan tarwe kan verschillende levensbedreigende anafylactische reacties oproepen. Tarweafhankelijke en door inspanning veroorzaakte anafylaxie (Wheat Dependent Exercise Induced Anaphylaxis of kortweg WDEIA) is een ernstige IgE-gemedieerde allergische reactie die wordt uitgelokt door de inname van tarwe of tarwebloem gecombineerd met intensieve lichamelijke inspanning in de uren erna.

Sensibilisatie door inhalatie kan bakkersastma veroorzaken, een veel voorkomende allergie in de brood- en banketindustrie. Beroepsblootstelling aan tarwe en meelstof kan ook tot andere allergische aandoeningen leiden en komt voor bij mensen die in de diervoeder-, brood- en banket- en voedingsindustrie werken alsook in meelfabrieken.

Andere reacties

Tarweallergie en coeliakie zijn twee verschillende aandoeningen. Coeliakie is een permanente, niet-IgE-gemedieerde reactie tengevolge van glutenintolerantie.

 

 

  f13 Pinda

Allergeenbeschrijving

Arachis hypogaea (pinda)

Familie

Fabaceae (vlinderbloemenfamilie)

De pinda is geen noot, maar de vrucht van een eenjarige peulvrucht. De pindaplant blijft laag en laat zijn vruchten onder de grond rijpen, dit in tegenstelling tot nootvruchten als walnoten en amandelen. De pinda is een lid van de familie van de vlinderbloemen (leguminosae oftewel fabaceae). Dat geldt niet voor nootvruchten.

Pinda's werden voor het eerst gecultiveerd in Zuid-Amerika. Portugese ontdekkingsreizigers brachten de pindaplant naar Afrika, van waaruit de pinda door ontdekkingsreizigers over de rest van de wereld werd verspreid.

Blootstelling aan allergeen

Verwachte blootstelling

Pinda's worden hoofdzakelijk in de vorm van pindakaas en als snack (geroosterd, (on)gezouten of droog geroosterd) gegeten, maar worden ook in andere voedingsmiddelen gebruikt.

Onverwachte blootstelling

Pinda's komen voor in snoep en gebak. Pinda's leveren verder een veel gebruikte olie op. Arachideolie is namelijk hetzelfde als pindaolie. Pindameel is een belangrijk ingrediënt in allerlei verwerkte voedingsmiddelen. Een andere, onverwachte pindabron zijn voedingsmiddelen in restaurants waar pinda's vaak als ingrediënt worden gebruikt, zoals in de Aziatische en Afrikaanse keukens.

Kruisreactiviteit

25-50% van de patiënten met een pinda-allergie reageert allergisch op pinda's én noten en ook nootvruchten uit andere botanische families, zoals walnoten, cashewnoten, pecannoten en pistachenoten, kunnen allergische reacties geven. De reacties treden vaak direct bij blootstelling op en kunnen levensbedreigend zijn. Het is niet duidelijk of dit het gevolg is van zuivere kruisreactiviteit of van de coëxistentie van aparte allergieën bij individuen met meerdere atopische allergieën.

Hoewel pinda's homologe proteïnen delen met botanisch verwante bonen en peulvruchten, laten de meeste patiënten geen klinische reacties zien bij andere vlinderbloemigen. Hoewel het in de lijn der verwachting ligt dat individuen met een pinda-allergie grote kans hebben op kruis- of co-reactiviteit tussen soja (een familielid), hebben blinde voedingsmiddeltests slechts een laag percentage van dit soort reacties aangetoond. Het is echter nog steeds niet duidelijk in hoeverre patiënten met een pinda-allergie ook soja moeten mijden.

Klinische ervaring

IgE-gemedieerde reacties

Pinda's zijn een belangrijke veroorzaker van ernstige voedselallergie bij zowel volwassenen als kinderen. Pinda-allergie begint meestal op jonge leeftijd en in tegenstelling tot veel andere voedselallergieën blijft de patiënt zijn hele leven lang allergisch. Slechts ca. 20% van de jonge kinderen ontwikkelt tolerantie.

Allergische reacties op pinda's kunnen variëren van mild tot matig ernstig, maar in vergelijking tot andere voedselallergenen zijn ze vaker ernstig of zelfs fataal. Er zijn gevallen bekend van atopische dermatitis, angio-oedeem, astma, diarree, misselijkheid en overgeven en anafylaxie. Urticaria kan een duidelijk symptoom zijn. Hoewel niet frequent gerapporteerd, kan astma een duidelijk gevolg zijn van pinda-allergie. Aangezien een ernstige pinda-allergie bij astmatische kinderen een risico inhoudt voor anafylaxie, kan het een goed idee zijn alle kinderen met ernstig astma te onderzoeken op pinda-allergie. Pindastof kan ook als inhalatieallergeen werken.

 

 

  f14 Soja

Allergeenbeschrijving

Glycine max (sojaboon of soja hispida)

Familie

Fabaceae (vlinderbloemenfamilie)

Sojabonen zijn de gedroogde, rijpe vruchten van een eiwitrijke peulvrucht die wordt gekweekt als voedingsmiddel voor mens en dier. Het is een belangrijke eiwitbron voor veel vegetariërs en veganisten. Het woord ‘soja’ is een verbastering van het Japanse woord ‘sjoyu’ (sojasaus).

Blootstelling aan allergeen

Verwachte blootstelling

De boon wordt vers gebruikt, verwerkt in sojabloem of geperst voor zijn olie. Sojaolie wordt voor allerlei toepassingen gebruikt. Zo zit soja bijvoorbeeld in dressings en margarine. Sommige patiënten met een soja-allergie kunnen probleemloos sojaolie eten (geldt niet voor koud geperste, in een expeller geperste of via extrusie verkregen olie) en sojalecithine, terwijl extreem overgevoelige patiënten met een soja-allergie al kunnen reageren op de sporen van sojaproteïne in sojaolie en sojalecithine.

Sojabonen en producten ervan (miso, tofu, natto, douchi enz.) zijn belangrijke ingrediënten in het Aziatische dieet. Sojasaus of ‘shoyu’ is een product op basis van gefermenteerde sojabonen en tarwe.

Sojaolie wordt ook industrieel toegepast alsook in linoleum en lijm in de multiplexindustrie, waar het wordt beschouwd als een zgn. beroepsallergeen.

Onverwachte blootstelling

Sojaproteïne wordt veel gevonden in vleesproducten, brood en andere industrieel verwerkte voedingsmiddelen. De lijst van potentieel risicovolle voedingsmiddelen groeit. Enkele voorbeelden zijn worstproducten, pizza en snoep dat sojalecithine bevat.

Kruisreactiviteit

Uit studies naar de allergeniciteit van soja is al naar voren gekomen dat soja verschillende antigene componenten bevat met duidelijke kruisreactiviteit met andere leden van de vlinderbloemen (leguminosae). Hoewel de klinische relevantie van het schrappen van peulvruchten uit het dieet van allergische patiënten omstreden is, bevestigen verschillende rapporten kruisreactiviteit, bijv. tussen erwten, linzen, pinda's, nier (kidney)-, lima- en witte bonen.

Klinische ervaring

IgE-gemedieerde reacties

Soja wordt beschouwd als een zgn. “klassiek voedselallergeen” en een voedingsmiddel waartegen kinderen vaak allergische reacties vertonen. De allergische reacties op soja worden gedomineerd door maag- en huidproblemen, maar ook luchtwegsymptomen alsook ernstige, allergische reacties komen voor. Aangezien soja steeds vaker bestanddeel is in allerlei verschillende voedingsmiddelen, kan het een onderschatte bron zijn van ernstige allergische reacties.

Er wordt volop gedebatteerd in hoeverre sojamelk een veilige vervanging is voor jonge kinderen met koemelkallergie.

In sommige landen wordt het als een veilig alternatief aangeraden, als de onderzoeksuitslagen niet duiden op een soja-allergie. Er zijn echter ook studies die wijzen op het risico van het ontwikkelen van een soja-allergie bij het gebruik van sojamelk. Circa een kwart van de patiënten die overgevoelig is voor koemelk, lijkt ook allergisch te worden voor soja-eiwit. Daarom wordt in sommige landen de voorkeur gegeven aan borstvoeding of aan minder allergene melkvervangers.

Er zijn gevallen bekend van patiënten met IgE-gemedieerde symptomen na de inname van erwten, bonen, linzen, pinda's of sojabonen.

Sojastof kan ook als inhalatieallergeen werken. Er zijn wereldwijd gevallen bekend van epidemische astma in gebieden rond havens waar sojabonen worden gelost. Er zijn verder allerlei fatale gevallen bekend waarbij mogelijk anafylaxie betrokken was. Beroepsastma bij bakkers en personeel in de voedingsmiddelindustrie kunnen worden veroorzaakt door sojabloem.

 

 

  f17 Hazelnoot

Allergeenbeschrijving

Corylus avellana (hazelaar)

Familie

Corylaceae (Betulaceae) (berkenfamilie)

De term “hazelnoot” wordt gebruikt voor de noten van alle leden van het geslacht Corylus, zoals de C. silvestris, de C. maxima en de C. colurna.

Deze wilde noten groeien in clusters aan de hazelaar in gematigde zones overal ter wereld. De hazelaar verspreidt zich agressief en komt van nature voor in met name Europa.

Italië, Spanje, Frankrijk en Turkije zijn de grootste hazelnootproducenten. De noten vallen normaal gesproken in het najaar van de boom waarna ze worden opgeraapt, gekraakt en gedroogd.

Blootstelling aan allergeen

Verwachte blootstelling

De noten worden gehakt, gemalen, geroosterd, geblancheerd, geschaafd en als bloem en pasta in allerlei zoetigheid verwerkt. De noten worden ook heel als snack gegeten. Hazelnoten geven ook smaak en textuur aan bijvoorbeeld salades en hoofdgerechten.

Onverwachte blootstelling

Hazelnoot wordt veel gebruikt en kan een “verborgen” allergeen zijn. Nougat, een ingrediënt in secundaire producten, zoals snoep, is bijvoorbeeld gemaakt van hazelnoten.

Kruisreactiviteit

Er is een uitgebreide kruisreactiviteit te verwachten tussen de verschillende soorten van het geslacht. Kruisreactiviteit tussen hazelnoot en de pollen van de hazelaar kan optreden. Er is ook een verband tussen overgevoeligheid voor berkenpollen en sensibilisatie voor hazelnoot, appel, kiwi, wortel, aardappel en andere groenten. Patiënten die hypersensitief zijn voor berkenpollen en Oral Allergy Syndrome hebben, hebben ook vaak een appel- en/of hazelnootallergie.

Er zijn gevallen bekend van een grote kruisreactiviteit tussen de pollen van de gewone plataan (Platanus acerifolia), hazelnoot en banaan. Er zijn gevallen bekend van gedeeltelijke kruisreactiviteit tussen hazelnoot en macadamia-noten.

Klinische ervaring

IgE-gemedieerde reacties

Hazelnoten zijn een veel voorkomende veroorzaker van voedselallergie. Allergische sensibilisatie kan al op jonge leeftijd optreden. De allergische reacties op hazelnoot variëren van Oral Allergy Syndrome tot ernstige anafylactische reacties. Hazelnootallergie wordt vaak gezien bij patiënten die allergisch zijn voor berkenpollen.

De symptomen van voedselallergie bij patiënten die allergisch zijn voor pollen, zijn meestal mild en beperken zich tot de mond-keelholte, d.w.z. het Oral Allergy Syndrome. Een hazelnootallergie zonder coëxistentie van pollenallergie komt minder vaak voor, maar de symptomen zijn vaak ernstiger en vaak systemisch.

Allergieën voor pinda's (peulvrucht) en nootvruchten (walnoot, hazelnoot, paranoten, pecannoten) beginnen vaak al op jonge leeftijd en zijn verantwoordelijk voor ernstige en potentieel fatale allergische reacties.

 

 

  f24 Garnalen

Allergeenbeschrijving

Pandalus borealis (Noordse garnaal)

Familie

Crangonidae

Garnalen komen overal voor in zowel ondiep als diep water. De grootste soorten komen voornamelijk voor in de Grote Oceaan en worden “prawns” genoemd.

Blootstelling aan allergeen

Verwachte blootstelling

Het vlees van garnalen of prawns kan ingeblikt, gepaneerd, bevroren, ongepeld of gedroogd worden verkocht.

Sommige van de belangrijkste schaaldierallergenen zijn warmtestabiel en in water oplosbaar en kunnen zodoende via aërosolen in de stoom tijdens het koken in de atmosfeer komen.

Onverwachte blootstelling

Garnalen kunnen ook als niet-vermeld ingrediënt deel uitmaken van sommige verwerkte visproducten en snacks.

Kruisreactiviteit

Er zijn gemeenschappelijke belangrijke allergenen aangetoond in garnalen, krab, kreeft en rivierkreeften. Een van deze allergenen is tropomyosine, een belangrijk allergeen in garnalen dat ook wordt gevonden in mijten, kakkerlakken en andere insecten.

Van de zeven gevonden allergenen lijken twee te worden gedeeld door andere kreeftachtigen (Crustacea) en één ervan kan een specifiek allergeen zijn dat alleen voorkomt in garnalen.

Klinische ervaring

IgE-gemedieerde reacties

Garnalen worden erkend als potent allergeen, zowel wat betreft voedselallergie als beroepsallergie. Hoewel veel kinderen vaak over een koemelk- en eiwitallergieën heen groeien, blijven kinderen met een schaaldierallergie ook vaak op latere leeftijd hypersensitief.

Garnalenallergie is een veel voorkomende oorzaak van anafylaxie bij volwassenen. Andere allergische reacties zijn urticaria, angi-oedeem en luchtwegsymptomen. Ook maag-darmproblemen zijn gerapporteerd.

Patiënten met een garnalenallergie hebben vaak een luchtwegallergie en garnalen kunnen ook een beroepsallergeen zijn voor mensen die werkzaam zijn in seafood processing en de visindustrie.

Er zijn gevallen bekend van voedselafhankelijke en door inspanning veroorzaakte anafylaxie na het eten van garnalen.